Arap İsyanları Süreci Sonrasında Ortadoğu’da Siyasal ve Ekonomik İstikrar Arayışı: 3 Temmuz Askeri Darbesinin Mısır Toplumsal Hayatına Yansımaları

Resim
Ortadoğu coğrafyası, imparatorlukların dağılmasından I. Dünya Savaşı ertesindeki paylaşım sürecine kadar her anlamda müdahaleye maruz kalmış; sonrasında ise yapay sınırlar, parçalı toplumlar ve baskıcı yönetimler nedeniyle birlik ve bütünlüğünü sağlayamamış istikrarsız bir bölge olarak serencamını sürdürmüş ve bu sürecin son halkasını sosyo-ekonomik nedenler, yönetimde katılımcılık ve meşruiyet sorunları, çoklu kimliklerin yönetimlerce manipüle edilmesi, özgürlüklerin sınırlandırılması gibi değişkenler etrafında gelişen “Arap İsyanları” süreci oluşturmuştur.
 
2010 yılının sonunda Tunus’ta başlayan toplumsal olaylar 2011 yılının hemen başında Mısır’a da sıçramış ve yaklaşık 30 yıldır iktidarda bulunan Hüsnü Mübarek’in görevi bırakması talebi çerçevesinde şekillenen protestolar yönetimin devrilmesi ile neticelenmiştir. Sonrasında yaşanan ara dönemi takiben hazırlanan ve temel hak ve özgürlükler ile hukukun üstünlüğüne vurgu yapan 2012 Anayasasının sağladığı nispi katılımcı siyasal yapı içerisinde halk meclisi, şura konseyi ve cumhurbaşkanlığı seçimleri yapılabilmiştir.
           
Bununla birlikte, yeni yönetimin iç de dış politikada alışılmışın dışına çıkan tavrı gerek sistemin en temel yapı taşı olarak kurgulanan askeri bürokrasiyi gerekse bölgesel ve küresel dış aktörleri rahatsız etmiş; bu bağlamda, Muhammed Mursi idaresinin özellikle ekonomik sisteme ilişkin köklü yapısal sorunlara çözüm üretememesi ve Müslüman Kardeşler aleyhtarı siyasal saikler öne sürülerek, devrime toplumsal meşruiyet sağlayan protestolar adeta karşı-devrimi çağırırcasına tekrar büyümüş ve devrimin kurumsallaşma çabaları toplumsal tabanının kaybederek, akamete uğramıştır.
 
Nihayet, kendisini sistemin sigortası olarak konumlandıran askeri bürokrasi, Mursi karşıtı protestocular ile çoğunluğunu Müslüman Kardeşler’in oluşturduğu Mursi yanlıları arasındaki çatışmaların yarattığı kaos ortamını öne sürerek, Mısır tarihinde ilk defa serbest seçimler yoluyla oluşan yönetime karşı askeri bir darbe gerçekleştirmek suretiyle tekrar anti-demokratik bir siyasal süreç ile ekonomik özgürlüklerin kısıtlandığı bir ortamın oluşmasına sebebiyet vermiştir.
 
Kültürel, coğrafi, demografik ve benzeri stratejik özellikleri itibarıyla adeta Arap dünyasının merkezinde olan Mısır’da, oldukça kısa bir süre içerisinde yaşanmış olan siyasi çalkantıları, devrim-darbe gerilimini nazarı itibara alarak sivil, siyasal ve ekonomik özgürlükler ekseninde, yeni kurumsal iktisat perspektifinden incelenmesini amaçlayan bu çalışma neticesinde, Mısır halkının devrim öncesi karşı karşıya bulunduğu sosyal, siyasal ve ekonomik yapısal sorunların daha da kötüleştiği ve kalıcı hale geldiği sonucuna ulaşılmıştır.

Saygın, Emre ve Tahsin Yamak (2016). Arap İsyanları Süreci Sonrasında Ortadoğu'da Siyasal ve Ekonomik İstikrar Arayışları: 3 Temmuz Askeri Darbesinin Mısır Toplumsal Hayatına Yansımaları, 1. Uluslararası Demokrasi Sempozyumu (Demokrasi: Darbeler ve Tepkiler), Giresun, 15-17 Aralık 2016.
X