Ortadoğu'da Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Kurumsal Belirleyicileri

Resim
Benzer ekonomik, sosyal, kültürel, coğrafi özelliklere sahip ülkelerin ekonomik performansları arasında önemli farklılıklar bulunabilmektedir. Bu duruma çeşitli teorik açıklamalar getirilmekte ise de, son dönemde söz konusu ekonomik performans farklılıkları, “kurum” kavramını ön plana çıkarmak suretiyle açıklayan kurumsal iktisat ekolü dikkat çekmektedir. Kurumsal iktisat ekolüne göre her bir ülkede, günlük yaşamı düzenleyen anayasa, kanun ve benzeri yazılı hukuki kurallar gibi formel; gelenekler, alışkanlıklar gibi enformel kurumlar mevcuttur. Bu kurumlar toplumsal yaşamın her boyutundaki belirsizlik ve riskleri azalttıkları ölçüde kapsayıcı olmakta, tersi durumda ise dışlayıcı nitelik taşımaktadırlar.
 
Bu bağlamda, doğal kaynaklar ve aktif işgücü miktarı bakımından oldukça zengin olmasına rağmen, özellikle 90’lı yıllardan sonra, kalkınmanın finansmanında en önemli dış kaynak olarak ortaya çıkan ve gerek teknoloji gerekse yönetim bilgisi transferi açısından önem arz eden küresel doğrudan yabancı sermaye yatırımı akımlarından yeteri kadar pay alamayan Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da, kurumların doğrudan yabancı sermaye yatırımları üzerindeki etkisi panel veri analizi yöntemi ile incelemiştir.

Sonuç olarak, doğrudan yabancı sermaye yatırımları üzerinde ifade özgürlüğü ve hesap verilebilirliğin %1 düzeyinde anlamlı ve ters yönlü, düzenlemelerin kalitesinin %1 düzeyinde anlamlı ve aynı yönlü, yönetimin etkinliğinin %5 düzeyinde ve aynı yönlü, hukukun üstünlüğünün %10 düzeyinde anlamlı ve aynı yönlü etkisinin bulunduğu, siyasal istikrar ve şiddetsizlik ile yolsuzluğun kontrolü göstergelerinin ise anlamlı bir etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
 
Diğer taraftan, modele katılan açıklayıcı değişkenlerden GSYİH ve altyapı yeteneğinin doğrudan yabancı sermaye yatırımları üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığı; toplam doğal kaynak rant gelirlerinin %1 düzeyinde anlamlı ve ters yönlü, eğitim harcamalarının ise %10 düzeyinde anlamlı ve aynı yönlü bir etkisinin bulunduğu saptanmıştır.

Saygın, Emre ve Tiğinçe Oktar (2016). Ortadoğu'da Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Kurumsal Belirleyicileri, 2. Uluslararası Ortadoğu Sempozyumu (Ortadoğu’da Devlet, Devlet-Dışı Aktörler ve Demokrasi), Kırıkkale, 4-7 Mayıs 2016.
X